Futurosofie

DE WET VAN SOCRATES

 

Een wetenschap van het wereldverbeteren zou niet mogelijk zijn,

omdat wetenschap geen uitspraken kan doen over doelen,

over kwaliteit of waarden, over goed en kwaad.

Wetenschap onderzoekt immers wat is

en niet wat zou moeten zijn, wat goed is.

 

Goed en kwaad zijn oordelen over gedrag.

Gedrag is; het is niet goed, niet kwaad, het is.

Gedrag wordt pas goed of kwaad in ons oordeel over dat gedrag.

De manier waarop wij oordelen is ook gedrag;

gedrag, dat onderzocht kan worden.

 

In de Protagoras onderzoekt Socrates onze manier van oordelen.

Hij komt daar tot de conclusie, dat wij een keuze goed noemen

als die keuze, alles afwegende,

positief bijdraagt aan de kwaliteit van ons leven.

 

Ik noem het de Wet van Socrates.

Bij onze morele afwegingen geldt:

 

DE KWALITEIT VAN ONS LEVEN

IS DE MAAT VAN HET GOEDE

 

Niet de kwaliteit van een moment van ons leven,

maar van ons leven als geheel bekeken.

 

Die wet kan langs verschillende wegen bewezen,

of ten minste aannemelijk gemaakt worden.

Minstens de volgende wegen kunnen

daartoe bewandeld worden:

 

1) de waaromvraag;

2) kijken naar de morele praktijk; wat bedoelen

we, als we iets goed of slecht noemen;

3) kijken naar bestaande morele systemen;

4) vanuit andere disciplines kijken

naar onze manier van oordelen;

5) kijken of de Wet van Socrates morele fenomenen

inzichtelijk en voorspelbaar maakt,

in hoeverre ‘alles op zijn plek valt’.

 

Hier zal alleen het eerste punt aan de orde gesteld worden.

De andere punten worden in volgende blogs besproken.

 

Ad 1) Waarom vind ik of vindt een ander iets goed?

De waaromvraag wordt heel vaak niet gesteld.

‘Dat is gewoon zo. Zo hoort dat.’

Zolang er overeenstemming is,

dringt de waaromvraag zich niet op.

Maar er is lang niet altijd overeenstemming over waarden

en normen tussen verschillende culturen en subculturen.

Juist bij intensieve samenwerking en samenleven

van verschillende culturen en subculturen is die

overeenstemming wenselijk, om niet te zeggen dringend nodig.

Er zijn dan ook verschillende oproepen geweest tot een dialoog

tussen verschillende culturen over waarden en normen, bijv.

door Balkenende, Koningin Beatrix en Paus Benedictus XVI.

In zo ‘n dialoog duikt de waaromvraag als vanzelf op,

als we tot elkaar probereen te komen.

 

Een voorbeeld.

In een dialoog vindt de één uitgebreid onderwijs voor vrouwen

goed en moet een ander daar niets van weten.

Waarom vind jij dat goed, of juist fout?

 

Verwijzing naar tradities helpen niet,

als je verschillende tradities gewend bent.

 

Verwijzing naar Geschriften of Leringen helpt niet,

als je het er niet over eens bent over de gezaghebbendheid van

die teksten. Bovendien kunnen er verschillende interpretaties zijn

van een zelfde tekst. Hoe word je het er over eens,

welke interpretatie de juiste is?

 

Verwijzing naar waarden, in dit geval bijvoorbeeld gelijke rechten

of vrijheid, helpt niet, als je het niet al eens bent over die waarden.

Ook niet, als je het oneens bent over het gewicht, dat die waarde

moet hebben bij een afweging van meerdere waarden.

 

Verwijzing naar de wetenschap (?) Ethiek zet ook gen zoden

aan de dijk: daar mag ieder er zijn eigen systeem op na houden.

En op een uitzondering na zijn ethici het er nou juist wèl over eens,

dat wetenschap niet weet wat goed of kwaad is.

 

Verwijzing naar de concrete gevolgen van gedrag voor de kwaliteit

van het leven biedt wel perspectief.

Ieder streeft er naar de kwaliteit van zijn leven te verhogen:

gezamenlijke grond voor een dialoog.

Als duidelijk gemaakt zou kunnen worden,

dat een waarde de kwaliteit van het leven verhoogt,

dan is de rede uitgevraagd.

De vraag waarom we die kwaliteit goed noemen,

is net zo (on)zinnig als de vraag, waarom we het goed vinden

om te eten als we honger hebben, of waarom we rust goed noemen

bij grote vermoeidheid.

Streven naar kwaliteit van leven is een empirisch feit.

Hoge kwaliteit noemen we goed, lage kwaliteit noemen we slecht.

 

Als de Wet van Socrates juist is,

beantwoordt ze de waaromvraag bevredigend.

Of die wet juist is, dient in latere blogs stap voor stap nader

onderzocht te worden.

 

 

Jeroen de Koning

 

wordt vervolgd

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s